Dogodilo se na današnji dan – 8. septembar

1830 – Rođen je francuski pisac i filolog Frederik Mistral, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1904. Pisao je liriku, ali i dramske tekstove i epove. Posvećeno se bavio očuvanjem provansalskog jezika, odnosno obnovom pesništvo na jeziku srednjovekovnih trubadura. Autor je francusko-provansalskog rečnika. Dela: epopeje “Mirejo”, “Kalendo”.

1831 – Ruske trupe pod komandom generala Ivana Paskeviča zauzele su Varšavu posle bitke u kojoj su potukle poljske ustanike kojima je komandovao general Henrik Dembinjski. U trodnevnoj bici poginulo je više od 9.000 Poljaka.

1841 – Rođen je češki kompozitor Antonjin Dvoržak, jedan od tvoraca češke nacionalne škole. Oslanjao se i na folklor drugih slovenskih naroda. Njegova dela, puna melodike i orkestarskih boja, prožeta su osećajnošću. Bio je sledbenik romantičarskog novoklasicizma Johanesa Bramsa. Dela: opere “Rusalka”, “Jakobin”, “Đavo i Kaća”, devet simfonija, među kojima “Simfonija iz Novog sveta”, orkestarska kompozicija “Slovenske igre”, kamerna muzika.

1900 – Uragan je u teksaškom gradu Galveston usmrtio najmanje 8.000 osoba.

1925 – Rođen je engleski filmski glumac Piter Selers, nenadmašan komičar. Filmovi: “Dr Strendžlav”, “Pucanj u tami”, “Šta je novo mačkice”, “Zatvorenik Zende”, “Dobrodošli gospodine Čens”, serija filmova o Pinku Panteru.

1926 – Društvo naroda jednoglasno je primilo Nemačku u članstvo. 1941 – Nemačke trupe su u Drugom svetskom ratu potpuno okružile Lenjingrad, odsekavši ga od ostatka Sovjetskog Saveza, čime je otpočela opsada koja je okončana tek u januaru 1944. pobedom sovjetske vojske. Tokom opsade umrlo je, većinom od gladi, oko 620.000 stanovnika grada.

1943 – Objavljena je bezuslovna kapitulacija Italije u Drugom svetskom ratu, čime su saveznici dobili odskočnu dasku za operacije u srednjoj Evropi. Italija je potpisala kapitulaciju još 3. septembra, ali je ona obelodanjena tek 8. septembra. Kapitulacija je bila posledica uspešne vojne kampanje saveznika u Italiji koja je započela iskrcavanjem na Siciliju Osme britanske armije pod komandom feldmaršala Bernarda Montgomerija jula 1943.

1944 – Prva nemačka raketa “Fau 2” u Drugom svetskom ratu, ispaljena iz Haga, pala je na London.

1944 – Sovjetske trupe su u Drugom svetskom ratu prešle granicu nacističke Bugarske.

1949 – Umro je nemački kompozitor i dirigent Rihard Štraus, direktor Bečke opere. Počeo je da stvara u maniru kasnog romantizma i dospeo do ekspresionizma, ali je uvek ispoljavao visoko majstorstvo orkestracije. Simfonijsku poemu ispunio je novim sadržajem i jedan je od najboljih operskih kompozitora 20. veka. Komponovao je i operete, balete, solo pesme, kamernu muziku. Dela: simfonijske poeme “Don Huan”, “Til Ojlenšpigel”, “Simfonija Alpa”, “Sinfonia domestica”, “Život junaka”, opere “Saloma”, “Elektra”, “Kavaljer s ružom”, “Egipatska Helena”, “Arabela”, “Danajina ljubav”.

1951 – Japan je u San Francisku potpisao mirovni ugovor sa 49 zemalja.

1954 – U Manili su SAD, Filipini, Australija, Novi Zeland, Tajland, Pakistan, Velika Britanija i Francuska, na inicijativu Vašingtona, osnovali SEATO pakt, zamišljen kao karika u američkoj globalnoj strategiji okruživanja Sovjetskog Saveza, odnosno komunističkog bloka. Njegovo stvaranje objašnjeno je kao “zaštita Azije od komunističke opasnosti”.

1967 – Stupanjem na snagu novog ustava, afrička država Uganda postala je republika.

1991 – Jugoslovenska republika Makedonija objavila je da će se izdvojiti iz Jugoslavije.

1994 – Prilikom pada, kod aerodroma u Pitsburgu, američkog “Boinga 737”, koji je leteo iz Čikaga, poginule su 132 osobe, putnici i posada.

1995 – Ministri inostranih poslova SRJ, Hrvatske i sarajevske muslimanske vlade postigli su u Ženevi usmeni dogovor o podeli Bosne i Hercegovine na dva entiteta, Republiku Srpsku i Muslimansko-hrvatsku federaciju, i o bazičnim ustavnim principima.

1997 – Najmanje 150 osoba poginulo je u blizini zapadne obale ostrva Haiti, kada je potonuo pretrpani feribot “La Fierte Gonavienne” (Ponos Gonave) koji je plovio ka ostrvu Gonava.

2000 – U središtu UN u Njujorku okončan je skup na kojem se okupilo najviše svetskih lidera u istoriji, više od 150 predsednika, vladara i šefova vlada.

2002 – Pobedom u finalu svetskog prvenstva u Indijanapolisu SAD, nad Argentinom, košarkaška reprezentacija SRJ postala je prvak sveta.

2003 – Umrla je nemačka rediteljka i fotograf Leni Rifenštal, poslednja značajna figura nacističke ere. Kao propagandista nacističkog režima, snimila je filmove “Trijumf volje” 1934. o kongresu Nacional-socijalističke partije u Nirnbergu, a 1936. o Olimpijskim igrama. Posle rata, posvetila se fotografiji i podvodnom filmu u čemu je takođe ostvarila zavidne rezultate. Ostavila je obimne memoare.

2006 – Najmanje 25 osoba je poginulo dok je blizu 100 ranjeno, u seriji eksplozija u zapadnoj indijskoj državi Maharaštra. Eksplozija se dogodila u trenutku dok su se vernici razilazili posle molitve ispred Norani džamije u gradu Malegaon, oko 260 kilometara severozapadno od Mumbaja. Usledile su nove eksplozije u drugim delovima grada s muslimanskom većinom. Napade su najverovatnije izveli maoisti, inače aktivni su u 13 od 28 indijskih država.

2007 – Najmanje 28 osoba poginulo je a nekoliko desetina je povređeno u eksploziji automobila bombe ispred baraka obalske straže na severoistoku Alžira. Do eksplozije je došlo u gradu Delis, oko 50 kilometara istočno od alžirske prestonice, u trenutku dok su pripadnici obalske straže prisustvovali jutarnjem podizanju zastave. Sve žrtve bile su pripadnici obalske straže, koja je deo alžirskih oružanih snaga.

2015 – Preminuo je Miroslav Josić Višnjić, srpski književnik. Rođen 1946. u Staparu, Bačka, Učiteljsku školu završio je u Somboru, a na Filološkom fakultetu u Beogradu apsolvirao je književnost. Radio je kao lektor i urednik u izdavaštvu, pored drugog u Srpskoj književnoj zadruzi. Bio je sekretar lista “Student” i urednik časopisa “Relations”. Pokretač je biblioteke “Novi Albatros”. Dobitnik je NIN-ove i Andrićeve nagrade, kao i nacionalnog priznanja za vrhunski doprinos kulturi. Dela: romani “Češka škola”, “Pristup u svetlost”, “Odbrana i propast Bodroga u sedam burnih godišnjih doba”, “Pristup u kap i seme”, “Svetovno trojstvo”, “Pristup u počinak”, “Roman bez romana”, “Dok nas smrt ne rastavi”, “Stablo Marijino”, “Baron iz šaraga”.

2017 – Umro je Ljubiša Samardžić proslavljeni srpski i jugoslovenski glumac. Studirao je pravo, a potom je prešao na Akademiju za pozorište, film, radio i televiziju u Beogradu. Debitovao je u filmu “Igre na skelama” 1961. godine. Tokom karijere ukupno je ostvario 130 filmskih uloga, a bavio se uspešno i filmskom režijom.

2021 – U požaru u bolnici, kovid centru, u Tetovu, Severna Makedonija, poginulo je 14 osoba.

2021 – Preminuo je Kosta Bunuševac, slikar, multimedijalni umetnik. Diplomirao je slikarstvo na Fakultetu likovnih umetnosti u Beogradu 1971. Predavao je na Akademiji lepih umetnosti u Beogradu, od 1999-2007. Bio je svestrana ličnost i bavio se teatrom, dizajnom, marketingom, muzikom, medijima.

2022 – Umrla je Elizabeta II, britanska kraljica čija je vladavina trajala rekordnih 70 godina. Rođena 1926. na presto je stupila 1952. Period njene vladavine poklopio se sa epohom dekolonizacije pa otuda i sa demontažom imperije. Ostala je i nadalje monarh niza članica Komonvelta, poput Australije, Kanade, Novog Zelanda. Njen prvorođeni sin, princ od Velsa, stupio je na tron Ujedinjenog Kraljevstva pod imenom Čarls III.

2023 – U Maroku se, kasno noću, nešto posle 23 sata, dogodio razoran zemljotres. Epicentar je bio na 73,4 kilometra jugozapadno od Marakeša, nedaleko od varošice Ighil, na planinama Atlasa. Zemljotres je bio jačine do 6,9 stepeni, na relativno maloj dubini od 18,5 kilometara. Osetio se i u Španiji, Portugaliji, susednom Alžiru. Poginulo je 2.960 osoba a 5.674 je povređeno, brojni teško. Najviše štete i poginulih bilo je u teže dostupnim planinskim oblastima.

2025 – Započeli su nemiri u Nepalu koji su ubrzo prerasli u nasilne. Sutradan je zapaljeno zdanje skupštine u Katmanduu i druge zgrade administracije, a predsednik vlade i predsednik su se potom povukli sa funkcija. Ukupno, tokom petodnevnih sukoba, poginulo je 76 lica a 2.113 je ranjeno ili povređeno.

Izvor tanjug.rs.